Zdjęcia HDR - Twórz naturalne obrazy bez przepaleń i cieni

Wprowadzenie do świata fotografii HDR to podróż, która pozwoli Ci zrozumieć, jak uchwycić sceny z niezwykłą głębią i szczegółowością, niemożliwą do osiągnięcia standardowymi metodami. Ten artykuł wyjaśni, czym jest technika High Dynamic Range, jak działa i w jakich sytuacjach staje się niezastąpionym narzędziem, zarówno dla użytkowników smartfonów, jak i zaawansowanych fotografów. Przygotuj się na praktyczne porady, które odmienią Twoje zdjęcia.

Czym jest HDR i dlaczego Twoje zdjęcia mogą go potrzebować?

Tajemnica skrótu HDR: co to jest High Dynamic Range?

HDR, czyli High Dynamic Range, to technika w fotografii, która rewolucjonizuje sposób, w jaki uchwytujemy światło i cień. Pozwala ona na uzyskanie zdjęć o niezwykle dużej rozpiętości tonalnej, co oznacza, że na jednym obrazie możemy dostrzec szczegóły zarówno w bardzo jasnych, jak i bardzo ciemnych obszarach kadru. Pomyśl o scenie, gdzie jasne niebo spotyka się z głębokimi cieniami pod drzewami – bez HDR zazwyczaj musimy wybrać, czy chcemy dobrze naświetlić niebo (kosztem ciemnych cieni) czy cienie (kosztem przepalonego nieba). Dzieje się tak, ponieważ matryce aparatów fotograficznych mają ograniczone możliwości rejestrowania pełnego zakresu świateł i cieni, które widzi ludzkie oko. HDR ma za zadanie zniwelować tę różnicę, dając nam obraz znacznie bliższy rzeczywistości.

Ludzkie oko kontra aparat – dlaczego na zdjęciach nie widać wszystkiego?

Zastanawiałeś się kiedyś, dlaczego scena, którą widziałeś na własne oczy, wyglądała spektakularnie, a na zdjęciu wyszła płasko, z przepalonym niebem lub czarnymi jak smoła cieniami? Odpowiedź tkwi w różnicy między dynamicznym zakresem ludzkiego oka a możliwościami matryc aparatów fotograficznych. Nasze oczy są niesamowicie adaptacyjne – potrafimy jednocześnie dostrzec detale w jaskrawym słońcu i w głębokim cieniu. Aparat, nawet ten najbardziej zaawansowany, ma znacznie węższy zakres dynamiczny, czyli zdolność do rejestrowania różnic między najjaśniejszymi a najciemniejszymi partiami obrazu. To ograniczenie prowadzi do sytuacji, w których w scenach o dużym kontraście, takich jak wschody słońca czy wnętrza z jasnymi oknami, aparat nie jest w stanie uchwycić wszystkich detali. HDR jest odpowiedzią na ten problem, dążąc do rozszerzenia tego zakresu i przywrócenia zdjęciom głębi, którą widzieliśmy na żywo.

Jak działa magia HDR? Czyli o łączeniu kilku zdjęć w jedno idealne

Magia HDR polega na sprytnym obejściu ograniczeń matrycy aparatu. Zamiast próbować uchwycić całą scenę w jednej klatce, technika ta wykorzystuje serię zdjęć tej samej sceny, ale z różnymi ustawieniami ekspozycji. Zazwyczaj wykonuje się trzy ujęcia: jedno niedoświetlone (aby zachować detale w jasnych partiach, np. chmurach), jedno naświetlone prawidłowo (dla średnich tonów) i jedno prześwietlone (aby wydobyć detale z cieni). Następnie, specjalistyczne oprogramowanie – czy to wbudowane w smartfon, czy dedykowana aplikacja na komputerze – łączy te ujęcia w jeden spójny obraz. Algorytmy wybierają najlepiej naświetlone fragmenty z każdej klatki i składają je w finalne zdjęcie, które prezentuje znacznie szerszy zakres tonalny. Celem jest stworzenie obrazu, który jest znacznie bliższy temu, jak ludzkie oko postrzega rzeczywistość, oferując bogactwo detali zarówno w światłach, jak i cieniach.

Kiedy zdjęcie aż prosi się o HDR? Identyfikacja idealnych scen

Krajobrazy o wschodzie i zachodzie słońca: jak nie stracić detali ani w niebie, ani na ziemi

Fotografia krajobrazowa, zwłaszcza o wschodzie lub zachodzie słońca, to moim zdaniem idealny scenariusz dla techniki HDR. W tych magicznych momentach dnia kontrast między jaskrawym, kolorowym niebem a zacienionym pierwszym planem jest ekstremalny. Bez HDR często musimy wybierać: albo pięknie naświetlone niebo, ale ciemny, pozbawiony detali krajobraz, albo dobrze widoczny pierwszy plan, ale "wypalone" niebo. HDR pozwala nam mieć ciastko i zjeść ciastko – zachowuje szczegóły w intensywnych barwach nieba, jednocześnie wydobywając detale z zacienionych drzew, gór czy budynków na pierwszym planie. Dzięki temu uzyskujemy obraz, który wiernie oddaje majestat i kolory, które widzieliśmy na własne oczy.

Fotografia wnętrz i architektury: problem jasnych okien i ciemnych kątów

Kolejnym obszarem, gdzie HDR sprawdza się znakomicie, jest fotografia wnętrz i architektury. Wyobraź sobie piękne wnętrze z dużymi oknami, przez które wpada jasne światło i widać widok na zewnątrz. Bez HDR, jeśli naświetlimy wnętrze, okno będzie całkowicie "wypalone" i pozbawione detali. Jeśli skupimy się na widoku za oknem, wnętrze pogrąży się w ciemności. HDR to rozwiązanie tego problemu. Pozwala on zbalansować te różnice w oświetleniu, sprawiając, że zarówno jasny widok za oknem, jak i ciemniejsze zakamarki pomieszczenia są dobrze naświetlone i pełne detali. To kluczowe dla fotografów nieruchomości czy architektury, którzy chcą zaprezentować przestrzeń w jak najbardziej atrakcyjny i realistyczny sposób.

Zdjęcia pod słońce: sposób na zachowanie szczegółów w cieniach

Fotografowanie pod słońce to jedno z największych wyzwań dla aparatu. Bez HDR zazwyczaj kończy się to silnymi sylwetkami na pierwszym planie i całkowitą utratą detali w cieniach. Słońce staje się natomiast dużą, białą plamą. HDR jest w stanie znacząco poprawić takie ujęcia. Dzięki połączeniu kilku ekspozycji technika ta pozwala wydobyć szczegóły z zacienionych obszarów, jednocześnie kontrolując jasność samego słońca i otaczającego go nieba. Oczywiście, nadal musimy uważać na flary i odblaski, ale HDR daje nam szansę na uzyskanie znacznie bardziej zrównoważonego i przyjemnego dla oka obrazu, niż byłoby to możliwe w standardowej fotografii.

Kiedy lepiej wyłączyć HDR? Sceny z ruchem i portrety

Choć HDR jest potężnym narzędziem, nie zawsze jest najlepszym wyborem. Istnieją sytuacje, w których jego użycie może przynieść więcej szkody niż pożytku. Przede wszystkim, należy unikać HDR przy fotografowaniu szybko poruszających się obiektów – ludzi, zwierząt, samochodów, a nawet fal na wodzie czy liści poruszanych wiatrem. Ponieważ HDR wymaga wykonania kilku zdjęć w krótkim odstępie czasu, ruch obiektu między ekspozycjami może prowadzić do powstawania tzw. "duchów" (ghosting), czyli rozmyć lub podwójnych konturów na finalnym zdjęciu. Według marszalstudio.com, jest to jeden z najczęstszych błędów początkujących fotografów HDR. Drugą kategorią są portrety. HDR, wydobywając każdy detal, może sprawić, że skóra będzie wyglądać nienaturalnie, zbyt szczegółowo, a nawet niezdrowo. W portretach zazwyczaj dążymy do miękkiego światła i gładkiej cery, a HDR może ten efekt zniweczyć. W takich przypadkach lepiej zaufać pojedynczej, dobrze naświetlonej ekspozycji.

Zdjęcia HDR w kieszeni: jak opanować tę funkcję w smartfonie?

Tryb Auto HDR: czy warto zaufać automatyce telefonu?

Większość nowoczesnych smartfonów oferuje tryb Auto HDR, który automatycznie wykrywa sceny o wysokim kontraście i aktywuje funkcję HDR. To niezwykle wygodne rozwiązanie dla przeciętnego użytkownika, który nie chce zagłębiać się w techniczne aspekty fotografii. W wielu sytuacjach, zwłaszcza w dobrze oświetlonych scenach z umiarkowanym kontrastem, automatyka działa zaskakująco dobrze, dostarczając zbalansowane i przyjemne dla oka zdjęcia. Warto zaufać Auto HDR, gdy zależy nam na szybkim i bezproblemowym ujęciu. Jednak w bardziej wymagających warunkach, gdy zależy nam na pełnej kontroli nad efektem, automatyka może okazać się niewystarczająca i wtedy warto przejąć stery.

Jak i kiedy ręcznie włączać tryb HDR w aparacie telefonu?

Choć Auto HDR jest wygodne, czasami telefon może "nie zauważyć" sceny, która ewidentnie wymaga HDR, lub przetworzyć ją w sposób, który nam nie odpowiada. W takich sytuacjach warto wiedzieć, jak ręcznie włączyć tryb HDR. Oto proste kroki:

1. Otwórz aplikację aparatu w swoim smartfonie.
2. Poszukaj ikony "HDR", która często wygląda jak litery HDR lub kółko z napisem "HDR" w środku.
3. Dotknij ikony, aby przełączyć tryb na "Włączony" lub "Auto". W niektórych telefonach może być konieczne wejście w ustawienia aparatu.
4. Upewnij się, że telefon jest stabilny podczas robienia zdjęcia, najlepiej oprzyj go o coś lub użyj statywu, aby uniknąć poruszenia.

Ręczne włączenie HDR jest szczególnie przydatne, gdy fotografujesz sceny z bardzo dużym kontrastem, np. wnętrza z jasnymi oknami, gdzie automatyka mogłaby zawieść, lub gdy chcesz mieć pewność, że HDR zostanie zastosowane, niezależnie od oceny algorytmów telefonu.

Ograniczenia HDR w smartfonach – czego nie przeskoczysz?

Mimo postępów, HDR w smartfonach ma swoje ograniczenia, o których warto pamiętać. Nie oszukujmy się, smartfon nigdy nie dorówna profesjonalnemu aparatowi z dużą matrycą i obiektywem. Oto główne aspekty, na które należy zwrócić uwagę:

• Mniejsza kontrola nad parametrami ekspozycji i procesem łączenia zdjęć.
• Ryzyko nadmiernego przetworzenia obrazu, co może prowadzić do nienaturalnego wyglądu.
• Gorsza jakość obrazu w trudnych warunkach oświetleniowych w porównaniu do profesjonalnych aparatów.
• Brak możliwości zapisywania plików RAW w trybie HDR w wielu modelach, co ogranicza dalszą obróbkę.

Te ograniczenia nie oznaczają, że HDR w smartfonach jest bezużyteczne, wręcz przeciwnie! Po prostu trzeba mieć świadomość, że nie zawsze uzyskamy efekt porównywalny z tym osiąganym za pomocą zaawansowanego sprzętu i dedykowanego oprogramowania.

Pełna kontrola, czyli HDR dla zaawansowanych z użyciem aparatu

Czym jest bracketing ekspozycji (AEB) i jak go ustawić?

Dla zaawansowanych fotografów kluczowym narzędziem do tworzenia zdjęć HDR jest bracketing ekspozycji (AEB - Automatic Exposure Bracketing). To funkcja dostępna w większości aparatów DSLR i bezlusterkowych, która automatycznie wykonuje serię zdjęć tej samej sceny z różnymi ustawieniami ekspozycji. Zamiast ręcznie zmieniać parametry dla każdego ujęcia, AEB robi to za nas, zapewniając spójne ujęcia do późniejszego połączenia. Oto ogólne wskazówki, jak znaleźć i ustawić tę funkcję:

1. Włącz aparat i przejdź do trybu manualnego (M) lub priorytetu przysłony (Av/A).
2. W menu aparatu lub za pomocą dedykowanego przycisku znajdź funkcję "Bracketing ekspozycji" lub "AEB".
3. Ustaw liczbę zdjęć w serii (zazwyczaj 3, 5 lub 7) oraz różnicę w ekspozycji między nimi (np. +/- 1 EV, +/- 2 EV).
4. Upewnij się, że aparat jest stabilny i gotowy do wykonania serii zdjęć.

Wybór liczby klatek i kroków ekspozycji zależy od kontrastu sceny – im większy kontrast, tym więcej klatek i większe kroki ekspozycji mogą być potrzebne.

Statyw – Twój najlepszy przyjaciel w fotografii HDR

Jeśli myślisz o poważnym podejściu do fotografii HDR za pomocą aparatu, statyw jest absolutnie niezbędny. Nie ma tu miejsca na kompromisy. Dlaczego? Ponieważ technika HDR opiera się na łączeniu wielu zdjęć, które muszą być idealnie wyrównane. Nawet najmniejsze drgnięcie aparatu między ekspozycjami może spowodować, że finalne zdjęcie będzie miało "duchy", rozmycia lub inne artefakty, które zrujnują cały efekt. Statyw zapewnia idealną stabilność i precyzyjne wyrównanie wszystkich klatek, co jest kluczowe dla bezproblemowego procesu łączenia i uzyskania ostrego, czystego obrazu HDR. Bez statywu, zwłaszcza przy dłuższych czasach naświetlania, ryzyko poruszenia jest zbyt duże, by liczyć na zadowalające rezultaty.

Krok po kroku: wykonanie serii zdjęć do HDR

Przygotowanie i wykonanie serii zdjęć do HDR za pomocą aparatu wymaga precyzji, ale jest to proces, który szybko wchodzi w nawyk. Oto jak to zrobić:

1. Ustaw aparat na statywie i skomponuj kadr, upewniając się, że jest on idealnie zablokowany i stabilny.
2. Ustaw ręczny tryb ekspozycji (M) lub priorytet przysłony (Av/A) i odpowiednią wartość ISO (zazwyczaj najniższą możliwą, aby zminimalizować szumy).
3. Użyj funkcji bracketingu ekspozycji (AEB), ustawiając odpowiednią liczbę klatek (np. 3, 5 lub 7) i kroki ekspozycji (np. +/- 1 EV, +/- 2 EV), w zależności od rozpiętości tonalnej sceny.
4. Użyj wężyka spustowego lub samowyzwalacza (np. 2-sekundowego opóźnienia), aby uniknąć drgań aparatu podczas wyzwalania migawki.
5. Wykonaj serię zdjęć – aparat automatycznie zrobi wszystkie zaprogramowane ekspozycje.
6. Sprawdź, czy wszystkie klatki są ostre i dobrze wykadrowane, a także czy nie ma na nich niechcianych ruchomych obiektów.

Pamiętaj, aby podczas wykonywania serii zdjęć nic w kadrze się nie poruszyło, w przeciwnym razie możesz mieć problemy z późniejszym łączeniem.

Obróbka zdjęć HDR: od surowych plików do spektakularnego, naturalnego efektu

Mapowanie tonalne (tone mapping): klucz do realistycznego wyglądu

Po wykonaniu serii zdjęć z różnymi ekspozycjami, kolejnym kluczowym etapem jest obróbka, a w niej proces zwany mapowaniem tonalnym (tone mapping). To właśnie tutaj dzieje się prawdziwa magia. Mapowanie tonalne polega na kompresji szerokiego zakresu dynamicznego, który został uchwycony w serii zdjęć, do zakresu możliwego do wyświetlenia na standardowym ekranie monitora lub wydruku. Celem nie jest stworzenie nierealnego, "kreskówkowego" obrazu, ale uzyskanie realistycznego i naturalnego wyglądu, który wiernie oddaje to, co widziało ludzkie oko. Nowoczesne algorytmy tone mappingu są coraz bardziej zaawansowane i pozwalają na subtelne wydobycie detali, unikając przesadzonego efektu, który był niestety popularny w początkach techniki HDR.

Łączenie ekspozycji w popularnych programach (np. Adobe Lightroom)

Proces łączenia ekspozycji w programach takich jak Adobe Lightroom jest niezwykle intuicyjny i zautomatyzowany. Wystarczy zaznaczyć wszystkie zdjęcia z serii bracketingu, a następnie wybrać opcję "Połącz w HDR" (Merge to HDR). Program automatycznie wyrówna ujęcia, połączy je w jeden plik DNG (cyfrowy negatyw) i zaoferuje podstawowe korekty. Co ważne, Lightroom posiada również zaawansowane algorytmy redukcji "duchów" (de-ghosting), które pomagają zminimalizować problemy wynikające z ruchu w kadrze. Po połączeniu otrzymujemy jeden plik, który możemy dalej edytować jak każde inne zdjęcie RAW, mając dostęp do znacznie szerszego zakresu tonalnego.

Korekta końcowa: praca nad kontrastem, nasyceniem i detalami

Po połączeniu zdjęć w jeden plik HDR, praca się nie kończy. Wręcz przeciwnie, to początek kreatywnej korekty końcowej. Na tym etapie możemy dopracować kontrast, nasycenie kolorów i detale, aby uzyskać naturalny i estetyczny efekt. Często mniej znaczy więcej – subtelne zmiany są kluczem do sukcesu. Zbyt agresywne suwaki mogą szybko doprowadzić do "przegotowanego" zdjęcia. Moją zasadą jest dążenie do realizmu, a nie do przesady.

Pamiętaj, że celem HDR nie jest stworzenie nierealnego obrazu, lecz wierne oddanie sceny, tak jak widzi ją ludzkie oko.

Skup się na przywróceniu naturalnej głębi i trójwymiarowości sceny, delikatnie podbijając cienie i kontrolując światła, tak aby obraz był spójny i harmonijny.

Najczęstsze błędy w fotografii HDR i jak ich unikać

Koniec z "przegotowanymi" zdjęciami: jak unikać przesadzonego efektu?

Jednym z najbardziej rażących błędów w fotografii HDR są tzw. "przegotowane" zdjęcia. To obrazy, które są zbyt nasycone, mają nienaturalnie wysoki kontrast, wokół obiektów pojawiają się jasne "halo", a całość wygląda sztucznie, jak z kreskówki. Ten efekt był popularny w początkach HDR, ale dziś dążymy do naturalności. Aby tego uniknąć, stawiaj na subtelność i umiar w obróbce. Zamiast maksymalizować suwaki, pracuj delikatnie, obserwując, jak zmiany wpływają na ogólny wygląd zdjęcia. Celem jest rozszerzenie zakresu tonalnego, a nie stworzenie nierealnego obrazu. Często wystarczy niewielka korekta, aby zdjęcie wyglądało naturalnie i dynamicznie.

Efekt "halo" i "duchy" – jak sobie z nimi radzić podczas obróbki?

Dwa najczęstsze artefakty w zdjęciach HDR to efekt "halo" i "duchy". Efekt "halo" to jasne obwódki, które pojawiają się wokół obiektów o wysokim kontraście (np. drzewa na tle jasnego nieba). Jest to zazwyczaj wynik zbyt agresywnego mapowania tonalnego. Można go zminimalizować, zmniejszając intensywność niektórych suwaków w programie do obróbki (np. "Strength", "Detail", "Local Contrast") lub korzystając z funkcji "anti-halo". "Duchy" to rozmycia lub podwójne kontury, które powstają, gdy coś w kadrze poruszyło się między kolejnymi ekspozycjami. Jak wspomniano wcześniej, najlepszym sposobem na uniknięcie "duchów" jest użycie statywu i fotografowanie nieruchomych scen. Jeśli jednak się pojawią, wiele programów (np. Lightroom, Photomatix) ma wbudowane funkcje "de-ghosting", które próbują je usunąć. W skrajnych przypadkach konieczne może być ręczne maskowanie i klonowanie fragmentów obrazu.

Utrata naturalnego kontrastu – jak zachować realizm sceny?

Paradoksalnie, choć HDR ma zwiększać kontrast tonalny, zbyt agresywna obróbka może doprowadzić do utraty naturalnego kontrastu lokalnego, sprawiając, że obraz staje się "płaski" i pozbawiony głębi. Dzieje się tak, gdy program próbuje rozjaśnić wszystkie cienie i przyciemnić wszystkie światła w sposób jednolity. Aby zachować realizm sceny, po połączeniu zdjęć HDR warto skupić się na przywróceniu subtelnych różnic w jasności i cieniach. Możesz to zrobić, delikatnie zwiększając kontrast globalny, a także używając narzędzi do kontrastu lokalnego lub klarowności (clarity), aby wydobyć tekstury. Pamiętaj, że nie każda część obrazu musi być idealnie naświetlona – naturalne cienie i światła dodają scenie trójwymiarowości i realizmu.

Przegląd narzędzi: jakie oprogramowanie do HDR wybrać?

Wbudowane funkcje w Adobe Lightroom i Photoshop

Dla wielu fotografów, którzy już korzystają z ekosystemu Adobe, Lightroom i Photoshop stanowią naturalny wybór do obróbki HDR. Adobe Lightroom oferuje niezwykle intuicyjną funkcję "Połącz w HDR", która automatycznie wyrównuje i łączy zdjęcia, tworząc plik DNG z szerokim zakresem tonalnym. Jest to szybkie i efektywne rozwiązanie, idealne do większości zastosowań. Adobe Photoshop, ze swoją warstwową strukturą i zaawansowanymi narzędziami do maskowania, daje jeszcze większą kontrolę nad procesem. Możemy ręcznie łączyć ekspozycje, precyzyjnie kontrolować każdą warstwę i usuwać artefakty, co jest idealne dla najbardziej wymagających projektów. Integracja między tymi programami sprawia, że workflow jest płynny i wygodny.

Dedykowane programy: Photomatix Pro, Luminar Neo i inne

Oprócz rozwiązań Adobe, na rynku dostępne są dedykowane programy do HDR, które oferują zaawansowane algorytmy i specjalistyczne narzędzia. Photomatix Pro to jeden z pionierów w tej dziedzinie, znany z bardzo rozbudowanych opcji mapowania tonalnego i wielu presetów. Daje on fotografowi ogromną kontrolę nad każdym aspektem obrazu HDR, co czyni go ulubionym narzędziem wielu profesjonalistów. Luminar Neo, z kolei, to nowocześniejsze podejście, które łączy intuicyjny interfejs z narzędziami wspomaganymi sztuczną inteligencją. Jego moduł HDR Merge jest bardzo efektywny, a dodatkowe funkcje kreatywne pozwalają na uzyskanie unikalnych efektów. Te programy często oferują bardziej zaawansowane algorytmy de-ghostingu i lepszą kontrolę nad finalnym wyglądem niż wbudowane funkcje w ogólnych edytorach.

Przeczytaj również: Alu-dibond - Czy to najlepsza oprawa dla Twoich zdjęć?

Darmowe alternatywy do tworzenia zdjęć HDR

Jeśli dopiero zaczynasz swoją przygodę z HDR i nie chcesz inwestować w płatne oprogramowanie, istnieje kilka darmowych alternatyw. GIMP, darmowy edytor grafiki o otwartym kodzie źródłowym, może być rozszerzony o wtyczki do HDR, które oferują podstawowe funkcje łączenia i mapowania tonalnego. Chociaż wymaga to nieco więcej wysiłku i nauki, jest to dobra opcja na początek. Niektóre starsze wersje oprogramowania, takie jak HDR Efex Pro (niegdyś część Nik Collection, obecnie dostępna w pakiecie DxO Nik Collection), bywały dostępne w promocjach jako darmowe. Warto również sprawdzić podstawowe funkcje wbudowane w systemy operacyjne lub niektóre aplikacje producentów aparatów, które mogą oferować proste narzędzia do tworzenia HDR. Choć darmowe rozwiązania mają swoje ograniczenia, są świetnym punktem wyjścia do eksperymentowania z tą techniką.

Nazwa programu	Główne zalety	Cena/Dostępność	Poziom zaawansowania
Adobe Lightroom/Photoshop	Integracja z ekosystemem Adobe, zaawansowane narzędzia edycji, obsługa RAW, redukcja "duchów".	Subskrypcja (Creative Cloud)	Średnio zaawansowany/Profesjonalny
Photomatix Pro	Dedykowane, bardzo rozbudowane narzędzia do HDR, wiele presetów, precyzyjna kontrola nad mapowaniem tonalnym.	Licencja jednorazowa	Profesjonalny
Luminar Neo	Intuicyjny interfejs, AI-wspomagane narzędzia, kreatywne efekty, moduł HDR Merge.	Licencja jednorazowa/Subskrypcja	Średnio zaawansowany/Profesjonalny
Darmowe alternatywy (np. GIMP z wtyczkami, HDR Efex Pro (starsza wersja Nik Collection))	Brak kosztów, podstawowe funkcje łączenia i mapowania tonalnego, dobre do nauki.	Darmowe	Początkujący/Średnio zaawansowany